Woord van de Week

Onweer of omweer?

Sommige woorden zijn zo vanzelfsprekend dat je er jezelf niet eens bewust van bent. Zo kun je er op een broeierige zomerdag donder op zeggen dat je ‘s avonds onweer krijgt, zonder daar verder nog bij stil te staan.

onweer het; onweren 1 niet algemeen slecht, onstuimig, guur weer 2 beroering van de dampkring die met donder en bliksem gepaard gaat ≈ donderbui

Onweer

Als je geen groot fan bent van bliksem en ook niet gauw gebiologeerd raakt door meteorologische verschijningen, dan vind je onweer wellicht niet interessant genoeg om het meer aandacht te geven. Totdat je iemand hoort zeggen dat er omweer komt, dan wordt het toch nog boeiend.

Onweer met een ‘n’

Ik vind de ‘n’ in onweer zo gewoon dat ik er klakkeloos van uitging dat ik de logica van de ‘n’ wel even kon verdedigen. Maar als je erop inzoomt, dan is omweer met een ‘m’ misschien nog wel aannemelijker. Simpel geschetst betekent het voorvoegsel ‘on-‘ namelijk iets als ‘hetgeen dat volgt wordt bij deze weerlegd’. Ongeluk is geen geluk en wat onduidelijk is, is niet duidelijk.

on- 1 voorvoegsel dat aanduidt dat iets niet of het tegendeel is (onbegrip, ongeluk, onrust) 2 als negatief-kwalificerend voorvoegsel (onkruid, onmens, onweer) 3 voorvoegsel dat aanduidt dat er slechts in geringe mate sprake is van het genoemde, deze samenstellingen zijn vaak gebruikelijker dan het grondwoord zonder ‘on-‘ (onaangepast, onfortuinlijk, onzichtbaar)

Versus omweer

Het bijwoord ‘om’ heeft daarentegen verschillende betekenissen. In een samenstelling geeft het bijvoorbeeld aan dat het genoemde in achterwaartse richting wordt uitgevoerd. Het kan ook betekenen dat iets zich ergens omheen sluit of dat iets in de rondte beweegt. Als je een gemiddelde donderbui bekijkt, voldoet die aan ieder van de drie genoemde ‘om’-punten.

Want, een donderbui is min of meer het omgekeerde van de zonnige dag die eraan voorafging. Het is de tegengestelde richting van het weer daarvoor. De wolken kolken met grote bewegingen als een storm in de rondte. Ze komen aanrollen en omsluiten zelfs het laatste blauw van de ooit zo heldere lucht. Omweer is eigenlijk een perfecte benaming voor weer dat omslaat.

om bijwoord 1 gekeerd; als eerste lid in een samenstelling waarmee gezegd wordt dat het tweede lid achterwaarts, of in een andere richting, wordt uitgevoerd (omkijken, omgooien) 2 als eerste lid in een samenstelling waarmee gezegd wordt dat de genoemde handeling in de rondte bewegend of kriskras bewegend wordt uitgevoerd (omdraaien, omdansen, omfladderen) 3 ergens omheen; als eerste lid in een samenstelling die duidt op het omsluiten of omringen van iets op de manier die het tweede lid aangeeft (omarmen, omsingelen)

Niet minder weer

Weer dat omslaat blijft weer. Strikt genomen is alles dat niet op de weersomstandigheden slaat onweer. Er staat namelijk nergens dat weer per se goed moet zijn. En dat goede is ook maar subjectief. Misschien vormt dat wel het grootste hiaat in de logica van de ‘n’; wie bepaalt wat goed is en wie wat slecht? Zonneschijn is als rozemarijn in de tuin en bliksem als brandnetel. Het enige verschil is het oordeel. Je zou kunnen zeggen dat onweer per definitie onbestaand is.

Onweer in aantocht.
Afbeelding van Džoko Stach via Pixabay

Onmens

Maar goed, een onmens is ook nog steeds een mens. En gedraag je jezelf een keer als zodanig, dan ben je nog niet meteen niet goed, laat staan slecht. We hoeven het er allemaal niet over te hebben, maar als je toch een keer de behoefte voelt om te benoemen dat iemand onbehoorlijk gedrag vertoont, dan kun je zeggen dat diegene zich even als onmens gedraagt.

Eenduidig

Het is dan gemakkelijk dat de betekenis voor iedere betrokkene helder is. Ik verwacht immers niet dat er veel mensen zijn die zichzelf op zo’n moment afvragen of een ‘ommens’ hetzelfde zou zijn. Een stuk aannemelijker is het dat de aangesprokene in kwestie jouw opmerking beantwoordt met een gezicht als onweer en dat iedereen het dan graag daarbij laat.

Al met al

Wat letterlijk lijkt hoeft dat niet te zijn, al benoemen we het wel als zodanig. Hoewel veel logisch is, kunnen beredeneringen niet altijd op tegen onze taalkeuzes en -gebruiken. Andersom zijn versprekingen of taalfoutjes niet zo vreemd als je mogelijk zou vermoeden. Dat vind ik nou het mooie van taal.

Omweer is wat mij betreft hetzelfde als onweer. Ik blijf zelf wel bij de ‘n’, maar wie voor de ‘m’ kiest heeft volgens mij geen ongelijk. Het schept hoogstens wat verwarring, maar dat geeft een koetjes-en-kalfjes-gesprek over het weer onmiddellijk meer schwung dan het gemiddelde bushaltepraatje. Niet waar?

0 reacties

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Heb je een goed verhaal, maar mis je de juiste woorden?
Ik help je graag op weg in een gratis en vrijblijvend adviesgesprek.

Jouw verhaal verdient de juiste woorden, een heldere stem die jouw publiek bereikt én inspireert. Luverei helpt jou die stem te vinden met schrijf- en redigeerwerk. Door aandachtig te luisteren, met zorg te verwoorden en vol passie te boeien. Geef jouw verhaal de woorden die het verdient. Laat van je horen!

Contact

E-mail sara@luverei.nl
Telefoon 06 20996290

KvK 71507671
Btw-id NL002281312B61